Blog

Het eerlijke verhaal

Tijdrovend, energieverslindend, intensief, maar toch één van de mooiste onderdelen van mijn werk. Zo heb ik het organiseren en begeleiden van een uitvaartdienst altijd beleefd. Niet vaak kun je zo dichtbij mensen komen als wanneer je kunt spreken over de winst van een mensenleven, over de geestelijke erfenis die iemand wel of niet achterlaat, over wat uiteindelijk overblijft als alles wegvalt.

Meestal ging het zo. Niet altijd dus. Ik herinner me een brief van kleinkinderen een paar dagen na de begrafenis van hun opa, waarin ze, op verwijtende toon, zich afvroegen wie ik begraven had. Het was in elk geval niet hun opa, als ze moesten afgaan op wat ik over hem verteld had. Opa was helemaal niet zo’n fijne man, die zijn nageslacht trouw in het geloof en in de liefde was voorgegaan. Hij was een bullebak, die ook in zijn huwelijk zijn vrouw, oma dus, jaren lang had overvleugeld en zijn kinderen en kleinkinderen had gekleineerd. Hoe dit zo kwam? Ik was amper 14 dagen als dominee aan die gemeente verbonden, kende de mensen dus niet, toen opa kwam te overlijden. Maar ja, ik was hun dominee en moest dus aan de bak! Ik had met de kersverse weduwe en haar kinderen een fijn gesprek, waarin zij het beeld schetsten van een liefdevolle, gelovige man. Of dominee dat vooral maar wilde benadrukken in de samenkomst. Aldus geschiedde. Een beeld dus dat de kleinkinderen in de verste verte niet herkenden.

Vanaf dat moment, jaren geleden, ben ik dus erg gespitst geraakt op het eerlijke verhaal bij een uitvaart. En dat betekent dat ik ook altijd de vraag aan de orde stelde in welke opzichten de overledene genade nodig heeft gehad. En in hoeverre dat tijdens de uitvaartdienst aan de orde mag komen. Meer dan in de algemene zin van: ‘Opa was ook een zondig mens, zoals wij allen. Punt.” Als we de werkelijkheid in de ogen willen kijken, moeten we ook durven benoemen dat opa niet altijd zo gemakkelijk was in de omgang. Of dat oma nog wel eens wat bits uit de hoek kon komen. Of dat …

Moeten we dan niet over de doden niets dan goeds vertellen? Zo zeggen we dat toch? Ik denk van niet. De kracht van een christelijke boodschap is dat zonde daarin een eerlijke plek kan krijgen, omdat we daarin niet hoeven te blijven hangen, maar daarna ook over genade kunnen spreken. Natuurlijk vraagt dit om heel veel wijsheid en fijngevoeligheid en ga je niet uitgebreid uitweiden over alles wat mis is gegaan. En het vraagt ook om een duidelijke en transparante communicatie met de familie over wie wat wel en niet zegt. (Het mooiste is het als de familie ook deze kanten van de overledene durft belichten, zodat de voorganger zich kan storten op de genade voor hem of haar.)

Al te vaak proef ik een verlegenheid met het eerlijke verhaal en van de weeromstuit wordt alleen het verhaal verteld over hoe fijn en goed en liefdevol en fantastisch de overledene wel niet was. Met als risico dat niet iedereen zich zal herkennen (zoals de kleinkinderen hierboven). En met als gevolg de suggestie dat hier iemand begraven wordt die blijkbaar geen genade nodig heeft gehad.